"พระธาตุเด่น  พระรอดขลัง ลำใยดัง  กระเทียมดี  ประเพณีงาม  จามเทวีศรีหริภุญชัย"

1. วัดพระธาตุหริภุญไชยวรมหาวิหาร

  

เป็นโบราณสถานคู่บ้านคู่เมืองลำพูน  ก่อสร้างในสมัยพระเจ้าอาทิตยราช        ราวพุทธศักราช 1440  มีองค์พระธาตุที่บรรจุอัฐิของพระพุทธเจ้า   ภายในวัดยังมีสิ่งที่น่าสนใจอีกมากมาย เช่น เป็นพระเกศบรมธาตุบรรจุในโกศทองคำ  นอกจากนี้ยังมีโคมประทีป และแท่นบูชาก่อประจำไว้เป็นที่สักการบูชาของพุทธศาสนิกชนทั่วไป  พระบรมธาตุนี้นับเป็นปูชนียสถานอันสำคัญยิ่งในล้านนาไทย  มาตั้งแต่สมัยโบราณกาล  ในวันเพ็ญเดือน 6 จะมีงานนมัสการและสรงน้ำพระธาตุทุกปี 

 

 

 2.  อนุสาวรีย์พระนางจามเทวี   

 

  ตั้งอยู่ตำบลในเมือง  ห่างจากศาลากลางจังหวัดไปทางทิศใต้ประมาณ  1  กิโลเมตร  พระนางจามเทวีเป็นองค์ปฐมกษัตริย์แห่ง  ปฐมนครหริภุญไชย (ลำพูน)  พระนางเป็นปราชญ์ที่มีความกล้าหาญ  ทางคุณธรรม           และยังมีพระสิริโฉมงดงาม  พระนางได้นำพุทธศาสนา  ศิลปวัฒนธรรมมาเผยแพร่ในดินแดนลานนาไทย  เป็นเบื้องแรกซึ่งทำให้ล้านนาไทยเจริญรุ่งเรือง  ทั้งด้านการศาสนาและศิลปวัฒนธรรมมาจนถึงปัจจุบัน  อนุสาวรีย์แห่งนี้สร้างเสร็จและเปิดเป็นทางการเมื่อวันที่  2  ตุลาคม  พ.ศ.2525       โดยสมเด็จพระบรมโอรสสาธิราชสยามกุฏราชกุมารฯ   เสด็จมาเป็นองค์ประธานในพิธี

 

 

 

 3.  วัดจามเทวี

 

     

     สร้างเมื่อประมาณ  พ.ศ.1298  เป็นฝีมือของขอม ลักษณะพระเจดีย์ภายในวัดเป็นสี่เหลี่ยมแบบ   พุทธคยาในประเทศอินเดีย  มีพระพุทธรูปปางประธานพร  ยืนเป็นชั้นๆ ชั้นละ  3  องค์    ด้านหนึ่งมี  5  ชั้น    จึงมีพระพุทธรูปด้านละ  15  องค์  ทั้ง 4 ด้าน  รวมเป็น  60  องค์    ภายในบรรจุอัฐิของพระนางจามเทวีปฐมกษัตริย์แห่งนครหริภุญชัย   ชาวบ้าน   จึงเรียกว่า  “กู่กุด”  หรือมีชื่อเรียก    อย่างเป็นทางการว่า  “พระเจดีย์สุวรรณจังโกฏิ”  นอกจากนั้นยังมีรัตนเจดีย์ซึ่งตั้งอยู่ทางขวาของวิหาร

 

 

 

4.วัดมหาวัน (วัดมหาวันวนาราม)

 ตั้งอยู่ทางทิศตะวันตกของเมืองลำพูน  เป็นวัดหนึ่งในสี่ของวัดสี่มุมเมืองที่มีสภาพสมบูรณ์ที่สุด  วัดนี้สร้างมาตั้งแต่ครั้งางจามเทวีขึ้นมาครองเมืองหริภุญไชย  สิ่งที่น่าชมคือ  พระพุทธรูปนาคปรกที่เชื่อกันว่า   คือพระพุทธสิกขิ  หรือพระศิลาดำ  ซึ่งพระนางจาเทวีอัญเชิญทาจากกรุงละโว้  ปัจจุบันชาวเมืองเรียกพระพุทธรูปองค์นี้ว่า “พระรอดหลวง”   หรือ  “พระรอดลำพูน”    ซึ่งมีความสำคัญและเป็นแบบพิมพ์ในการจำลองทำพระเครื่องที่ลือชื่อกรุหนึ่ง คือ พระรอดมหาวัน                                                                                                       

 

 

5.  วัดพระคงฤาษี

  

    หรือวัดอนันทราม  ตั้งอยู่ตำบลในเมือง  เป็นวัดที่สร้างขึ้นในสมัยพระนางจามเทวีครองเมืองหริภุญไชย              เป็นพระอารามหลวงในสมัยนั้น  โดยสร้างถวายพระภิกษุที่มาจากลังกาใช้เป็นที่พำพักและบำเพ็ญสมณธรรม วัดนี้มีชื่อเสียงเนื่องด้วยมีพระพิมพ์ที่เรียกว่า “พระคง”ในวัดนี้มีพระคงซึ่งเป็นพระเครื่องที่มีความศักดิ์สิทธิ์  และเป็นที่นับถืออีกองค์หนึ่งของเมืองลำพูน บริเวณวัดมีเจดีย์ลักษณะ ที่แปลกกว่าเจดีย์องค์อื่น ๆ ในเมืองลำพูน  เชื่อว่าเป็นเจดีย์ที่สร้างขึ้นมาพร้อมกับวัดนี้  มีซุ้มคูหาสี่ด้านประดิษฐานพระพุทธรูปและรูปพระฤาษี

 

6.  วัดสันป่ายางหลวง

  

       แต่เดิมเป็นศาสนสถานของศาสนาพราหมณ์ มีพระจากพม่าเข้ามาเผยแพร่พระพุทธศาสนาชาวบ้านเลื่อมใส           จึงเปลี่ยนแปลงเทวสถานเป็นวัด ชื่อว่า “วัดขอมลำโพง” เป็นวัดทางพระพุทธศาสนาวัดแรกของล้านนา พ.ศ. 1202  ได้บูรณาปฏิสังขรณ์วัดขอมลำโพง  เปลี่ยนชื่อใหม่ว่า  วัดอาพัฒนารามป่าไม้ยางหลวง  วัดนี้ใช้เป็นสถานที่ถวายเพลิงพระศพพระนางจามเทวี ต่อมาเปลี่ยนชื่อวัดใหม่ชื่อ  "วัดสันป่ายางหลวง" จนถึงปัจจุบัน

 

 

 7.  กู่ช้าง – กู่ม้า

 

 

ตั้งอยู่ในเขตเทศบาลเมืองลำพูน  บริเวณชุมชนวัดไก่แก้ว ห่างจากตัวเมืองประมาณ 1 กิโลเมตร เป็นสุสานช้างศึกม้าศึก  คู่บารมีของพระนางจามเทวี  ช้างศึกชื่อ  “ภู่ก่ำงาเขียว”  ซึ่งหมายถึงช้างผิวสีคล้ำ  งาสีเขียวที่ทรงอานุภาพ  อิทธิฤทธิ์ในสงคราม  ชาวเมืองถือว่า กู่ช้าง – กู่ม้า  เป็นสิ่งศักดิ์สิทธิ์ประจำเมือง

 

 

  8.  วัดพระยืน

            

   ตั้งอยู่ที่ตำบลเวียงยอง อำเภอเมืองลำพูน ห่างจากตัวเมืองประมาณ 1 กิโลเมตร   สร้างขึ้นเมื่อพ.ศ.1713  มีสิ่งที่น่าสนใจคือ  พระพุทธรูปเก่าแก่และหลักศิลาจารึกสมัยพ่อขุนรามคำแหงมหาราช ซึ่งจารึกสมัยพ่อขุนรามคำแหงมหาราช ซึ่งจารึกเรื่องพระสุมนเถรภิกษุจากรุงสุโขทัยร่วมกับพระเจ้ากือนา สร้างวัดนี้มาโดยตลอดที่เจดีย์มีพระพุทธรูปยืนในซุ้มทั้งสี่ด้าน โดยเป็นของโบราณตั้งเดิมหนึ่งองค์และพระเจ้ากือนา  สร้างใหม่อีก 3 องค์ เพื่อให้ครบ  4  ด้าน  พระเจดีย์วัดพระยืน มีทรงมณฑปคล้ายคลึงกับอานันทเจดีย์ที่เมืองพุกาม ประเทศพม่า วัดป่าสัก จังหวัดเชียงราย

 

9. วัดดอนแก้ว

 

หรือวัดอรัญญิกรัมมการาม ตั้งอยู่ทางทิศตะวันออกของเมืองลำพูน นับเป็นวัดที่สำคัญและเก่าแก่ในสมัยพระนางจามเทวี  ภายหลังสายน้ำแม่ปิงและแม่น้ำกวงได้เปลี่ยนทาง  จึงทำให้วัดนี้อยู่อีกฟากหนึ่งของแม่น้ำกวง  โดยมีวัดพระยืนอยู่ทางทิศตะวันออก  ในอดีตซึ่งเป็นกรุพระบาง  พระป๋วย  พระสามดอนแก้ว  อันมีชื่อเสียง  ปัจจุบัน  วัดดอนแก้วเป็นวัดร้างและเป็นที่ตั้งของโรงเรียนประจำหมู่บ้านเวียงยอง

 

 

10. วัดประตูลี้

หรือวัดสังฆาราม หรือ มหารัตตาราม  อารามแห่งนี้ตั้งอยู่นอกกำแพงเมืองทางทิศใต้     พระนางจาเทวี  ทรงโปรดให้สร้างขึ้นในคราวที่เสด็จขึ้นมาปกครองเมืองหริภุญไชย  เพื่อใช้เป็นที่พักจำของพระภิกษุสงฆ์เมื่อครั้นไดอาราธนามาจากกรุงละโว้  และเป็นพุทธปราการปกป้องคุ้มครองพระนครด้านทิศทักษิณ  (ทิศใต้) เป็นวัดที่มีกรุพระลือหน้ามงคล และพระเครื่องมากมาย  เช่น  พระลือหน้ามงคล  พระเหลี้ยมเล็กพิมพ์นิยม  พระสิบแปด  เป็นต้น

 

 

11. พิพิธภัณฑ์สถานแห่งชาติหริภุญไชย               

        ตั้งอยู่เยื้องวัดพระธาตุหริภุญไชย  เริ่มก่อตั้ง พ.ศ. 2470  โดยพระยาราชนิกุลวิบูลย์ภักดี สมุหเทศาภิบาล มณฑลพายัพและกรมศิลปกรได้ดำเนินการต่อมา  ภายในพิพิธภัณฑ์ได้มีการจัดแสดงโบราณวัตถุศิลปะสมัยหริภุญไชย  ซึ่งมีอายุก่อนพุทธศตวรรษที่ 17  และสมัยศิลปะล้านนา  เปิดทำการเวลา 09.00 – 16.00 น. ปิดวันจันทร์,อังคาร และ        วันนักขัตฤกษ์  ค่าเข้าชมคนละ 5 บาท  ชาวต่างประเทศคนละ 10 บาท

 

 

 

12. พิพิธภัณฑ์ชุมชนเมืองลำพูน

               

 

หรือคุ้มเจ้าราชสัมพันธ์วงษ์ พิพิธภัณฑ์ชุมชนเมืองลำพูน  เป็นแหล่งสำหรับการเรียนรู้เรื่องราวในอดีตของเทศบาลเมืองลำพูน  ที่มีความเป็นมาอันยาวนาน พิพิธภัณฑ์แห่งนี้เปิดให้ผู้ที่สนใจเข้าเยี่ยมชมได้ศึกษาและเรียนรู้เรื่องราวความเป็นมาของชุมชนเมืองลำพูน  ภาพถ่ายในอดีตเปิดให้ชมทุกวันตั้งแต่เวลา 09.00 – 16.00 น. โดยไม่เสีย ค่าบัตรตั้งอยู่ 10 ถนนวังซ้าย  อำเภอในเมือง  จังหวัดลำพูน  หรืออยู่ด้านหลังของพิพิธภัณฑ์สถานแห่งชาติหริภุญไชย